|
|
|
Gaz
Lambası ve Makine
|
| "Çocukluğumda
makine denilince üç şey gelirdi akla: Kamyon, Sınger dikiş makinesi
(öbür markalar bilinmezdi) ve gaz lambasının fitilini döndüren dişli.
Kamyon ve dikiş makinesine herkes sahip olamazdı ama lambasız ev ve
makinesi tamire gitmemiş ev de olmazdı. Bir çok şehir ve kasabalarda
elektrik gündüz saat 13'de bir saat kadar haberler için olan müstesna.
(o zaman adı Ajans'dı) akşam ezanı ile verilir, gece yarısı söner,
sık sık da kesilirdi. Bir çok evde elektrik zaten yoktu. Köylerde
mi? Beni güldürmeyin. Bir dönem unutulan ama 1975'lerde ve sonrasındaki
elektrik kesintilerinde yeniden birlikte olduğumuz, vefakâr dost;
karanlık gecelerin kurtarıcısı Gaz Lambaları'mızdı. |
| Üzerindeki
cam baca çıkarılır, fitili biraz yükseltilir, bir kibrit; sarı, ucu
isli uzun alev şişe takılınca kendini toparlar, netleşir. Lamba şişeleri
islendiğinden, her sabah ilk iş, içine sokulan nemli bez, bir değnek
yardımı ile çevrilerek öttüre, öttüre silinip temizlenirdi. Küçük
boylarına idare lambası denilir. Çok az bir sarfiyat ile sabaha kadar,
söndürmeden yakılırlar... Büyükleri ise çift fitilli ve süslü olurlar.
Şişesinin üzerine takılan renkli camdan karpuzları ile, her evin değişmez
süsüdür. Ve ancak misafire yakılırlardı. Lambalar rüzgarda söner.
Bu yüzden dışarıda gemici feneri kullanılır. Üstüne kıvrılabilen sapından
tutarsınız, yürürken eliniz sallandıkça , yere vuran ışık huzmesi
bir ileri bir geri hareket eder. Ayaklarınızın koyu siyah gölgesi
yan tarafınızda birbirinin üzerine çakışır, makas yaparlar...
|
|
Lamba ve gemici feneri hâlâ var ve kullanılıyor da ama Lüks Lambası
yok oldu. Pompalı lüks lambası; Butan gazın gelişi ile beraber. En
popüler markası Optimus' du. Bir çay bardağı kadar tüpünün uzun, ince
kanülünü özel deliğinden sokup küçük yanma kabına bir tatlı kaşığı
kadar renkli ispirto döktüğümüz, tutuşturarak amyant gömlek fitilini
ısıttığımız sonra haznesindeki küçük pompaya defalarca basarak pulvalize
ettiğimiz gaz yağının yanışı ile parlak ışık veren cihaz... Haznedeki
basınç azalınca matlaşan ışığı takviye için sık sık pompalamak gerekirdi.
|
| Tavana
asılanları bir yana büyük mekânlar için, ayaklı, direkli modelleri
de vardı. Ve tabii her bakkal dükkânında da gaz yağı satışı. Yarıdan
kesilmiş, üstü açık bir varilin içinden; boş şişesini getirenlere,
çeyrek, yarım, bir litrelik ölçeklerle doldurularak satışa sunulan...
" |
| Yavuz
Bubik |
| http://www.ekometre.com/get_article.asp?article_id=129
|
|
